โกสน (Codiaeum variegatum (L.) Rumph. ex A.Juss.) เป็นต้นไม้พุ่มขนาดเล็ก สูงได้ถึง 3 เมตรอาจพบในป่า หรือนิยมนำมาปลูก  แหล่งกระจายพันธุ์อยู่ในประเทศเขตร้อนทั่วไป เป็นพืชดั้งเดิมของ อินโดนีเซีย มาเลเซีย ออสเตรเลีย และ ฝั่งทะเลทางตะวันตกของมหาสมุทรแปซิฟิค  ไทยจัดเป็นไม้มงคล อีกทั้งเป็นพืช ที่มีใบเขียวตลอดปี และมีใบหลายรูปแบบ และ หลายสี เช่นสีเขียว แดง สีเหลือง สีส้ม สีม่วง หรือใบมีลายสวยงาม ปลูกเลี้ยงง่าย จึงนิยมปลูก เป็นไม้ประดับตามแนวสวนหลังบ้าน เพราะขึ้นง่าย โดยใช้กิ่งตอน ปักชำ บางท่านนิยมนำไปจัดแจกันไหว้พระจะอยู่ได้หลายวัน หรือนำไปวัดบูชาพระ ทั้งยังมีชื่อที่ออกเสียงเป็นมงคล (โกศล) โกสน ชอบดินโปร่งร่วนซุย อากาศถ่ายเทได้ดี ไม่มีน้ำขังแฉะ และบำรุงด้วยอินทรียวัตถุปานกลาง (1)

            ใน ทางพฤกษศาสตร์ของจีน (2) กล่าวถึงการใช้ประโยชน์ คือใบ ใช้ขับกระจายเลือดที่รั่วซึมออก จากหลอดเลือดเล็ก และใบยังใช้แก้การอักเสบผิวหนังคือ บวม แดง และร้อน ในไทยใช้ใบใช้ตำพอก แก้ท้องเด็ก แก้โรคระบบทางเดินปัสสาวะผิดปกติ (3) ส่วนในเวียตนาม ใช้ใบสด บดให้ละเอียด ตำพอกบริเวณที่มีกระดูกหัก (4) โดยกล่าวว่า ในน้ำยางที่มีตามลำต้นและใบ มีแทนนิน 6-8% ซึ่งผู้เขียนคาดว่าน่าจะมีฤทธิ์ฝาดสมานร่วมด้วย

            ทางพื้นบ้าน รู้จักโกสนในนามที่หลากหลายดังนี้ คือ

            โกสน (ไทลื้อ,ขมุ), กุสน (คนเมือง), สันคำ (คนเมือง) - กรีกะสม, กรีสาเก, โกรต๋น (ทั่วไป) (5)

ในด้านการนำมาใช้เป็นอาหาร พบว่า โกสน นำมาใช้รับประทานได้ทั้งสด หรือนำไปใส่ในแกงดังนี้

- ยอดอ่อน ลวกกินเป็นผักจิ้มน้ำพริกหรือใส่แกง (ไทลื้อ) ใบ นำไปเป็นส่วนประกอบของอาหาร เช่น ใส่แกงโฮะ (คนเมือง) ยอดอ่อน รับประทานได้โดยการต้มจิ้มน้ำพริกหรือกินสดกับ ส้มตำหรือใช้เป็นส่วนประกอบในการทำแกงโฮะ (คนเมือง) ยอดอ่อน รับประทานสดกับลาบหรือน้ำพริก (ขมุ) คนเมือง ยังนิยมใช้เป็นพืชปรุงรสในแกงต่างๆด้วย

ในฟิลิปปินส์ ปาปัวนิวกินี มีการนำใบมาใช้เป็นยาได้หลากหลายรูปแบบ (6) เช่นใช้ใบ มีฤทธิ์สงบระงับ ต้านแบคทีเรีย เชื้อรา ฆ่าเชื้อบิด น้ำคั้นที่ต้ม นำมาใช้แก้ท้องเสีย เคี้ยวใบซึ่งมีน้ำยาง กลืนน้ำยา และทาแผลงูกัด  ช่วยแก้แผลงูกัด น้ำต้มจากใบสด ใช้ลดอาการไข้ น้ำยางจากใบหรือเปลือกใช้ฆ่าเชื้อรา และรักษาอาการปวด น้ำต้มจากรากใช้รักษาแผลในกระเพาะอาหาร เคี้ยวกับผลหมาก แก้ปวดท้อง และ ปวดฟันได้ชั่วคราว

งานวิจัยพบว่า ใบและต้นอ่อน มีอัลคาลอยด์  (alkaloids) มาก คาดิแอคไกลโคไซด์ (cardiac glycosides) ซาโปนิน (saponins) แทนนิน (tannins) คาร์ดีโนไลด์ (cardenolides) ฟวาโวนอยด์ (flavonoids) สเตียรอยด์ steroids และ ฟีลาเทส (phyllates) จากสารสำคัญเหล่านี้ คาดว่าจะมีส่วนทำให้โกสน แสดงผลเป็นยาต้านเชื้อบิดและแบคทีเรีย (6)

            โกสน จึงเป็นพืชที่ไม่ธรรมดา ในการนำมารับประทาน ควรรับประทานแต่น้อย เพราะการใช้แบบดั้งเดิม ไม่ใช้ในปริมาณมาก และ หากยังไม่ทราบว่าในสวนจะปลูกอะไรดี การปลูกโกสน ย่อมเป็นทางเลือกที่ดี เพราะมีหลากหลายชนิดของใบ มีความสวยงาม ประดับสวนได้ดีอีกด้วย

เอกสารอ้างอิง

1.        http://eherb.hrdi.or.th/search_result_details.php?herbariumID=326&name=%E0%B9%82%E0%B8%81%E0%B8%AA%E0%B8%99 สืบค้น 14มค60

2.        FOC Vol. หน้าที่ 268

3.        ประมวลสรรพคุณสมุนไพรไทย 1

4.        Từ ĐIÊền Cây thuốc Viet Nam ̣̣̣̣̣(Bộ mở 2), NHÀ Xuất Bản Y HọC , Hanội 202.  N248.

5.        ลีนา ผู้พัฒนพงศ์, 2530. สมุนไพรไทยตอนที่ 5 . ฝ่ายพฤกษศาสตร์ป่าไม้ กองบำรุง กรมป่าไม้, กรุงเทพฯ.

6.       http://tropical.theferns.info/viewtropical.php?id=Codiaeum+variegatum

 

บทความโดย รศ.ดร.ภญ.พาณี ศิริสะอาด

ภาพประกอบโดย สุภฎารัตน์ สุธีพรวิโรจน์

สกู๊ปพิเศษ
ข่าวเขียวมะกอก
ผักผลไม้ห้าสีมีประโยชน์..การรับประทานผักและผลไม้หลากสี เป็นการช่วยให้ร่างกายได้รับประโยชน์จากสารอาหารในผักต่างชนิดกัน
ข่าวเขียวมะกอก
เสี้ยว..พืชตระกูล เสี้ยว ชื่อวิทยาศาสตร์ขึ้นต้นด้วย Bauhinia พบว่ามีอยู่ ถึง 500 ชนิด เป็นพืชพื้นถิ่นของเอเชีย Family Leguminosae ที่รู้จักกัน
ข่าวเขียวมะกอก
ใบบัวบกเป็นพืชที่เหมาะสำหรับเตรียมเป็นเครื่องดื่มและอาหารหรือเป็นผัก ช่วงอากาศร้อน ช่วงเที่ยง ถึงบ่ายสอง..
ข่าวเขียวมะกอก
ข่อยในตำรายา..ข่อย Streblus asper Lour. ตระกูล Moraceae เป็นไม้มีค่า นับแต่ในอดีตมา แต่ปัจจุบัน ไม่ค่อยมีการนำมาใช้ประโยชน์ ข่อยที่มีกล่าวเล่าขานถึงคุณประโยชน์
ข่าวเขียวมะกอก
ผักบุ้ง..หรือ Ipomoea aquatica Forssk. เป็นที่รู้จักกันดี ในมื้ออาหารไทย เช่น ใช้ลวก นึ่ง แกล้มน้ำพริกกะปิ ใช้ผักบุ้ง ฉาบน้ำมัน ขดเป็นวง ราดด้วยน้ำกะทิข้นๆ
ทั้งหมด
บทความ / เรื่องน่ารู้
ข่าวเขียวมะกอก
กิจกรรมเตรียมความพร้อมนักศึกษาชั้นปีที่ 1 ปีการศึกษา 2560 สู่รั้วเขียวมะกอก วันที่ 1 และ 3 สิงหาคม 2560 ณ ห้องสสี และห้องคอมพิวเตอร์ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่"
ข่าวเขียวมะกอก
การเผยแพร่ความรู้สารเคมีอันตราย ในผลิตภัณฑ์ครัวเรือน..ผลิตภัณฑ์ใช้ในบ้านที่มีส่วนประกอบของสารเคมีอันตราย นับเป็นกลุ่มที่ต้องระวังความปลอดภัย ตั้งแต่การเลือกซื้อ วิธีการใช้ การเก็บรักษา และข้อควรระวัง
ข่าวเขียวมะกอก
โคกกระออม..ฤดูกาลนี้ ใบไม้เริ่มเปลี่ยนเป็นสีเหลือง ร่วงโรย เริ่มย่างเข้าสู่ฤดูร้อน มีต้นไม้ใบหญ้าบางชนิดเริ่มเจริญงดงาม ให้คุณประโยชน์แก่เรา
ข่าวเขียวมะกอก
"ยาแก้ห้าต้น" ในบรรดา ยาล้านนา ผู้รู้ได้กล่าวไว้ว่า ยาแม่หรือยาหลักที่ควรมีไว้ ได้แก่ ยาแก้ห้าต้น ยาศรีมูลน้อย ยาศรีมูลหลวง ยาตรัสสมูล ..
ข่าวเขียวมะกอก
Congratulations! Rx?46..คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ขอแสดงความชื่นชมยินดีต่อบัณฑิตและผู้ปกครอง ในโอกาสรับพระราชทานปริญญาบัตร มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ครั้งที่ 50 วันที่ 25 มกราคม?2559 ..
ทั้งหมด
ผู้สนใจเข้าศึกษา

PHARMACY@CMU

คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

Copyright © 2015 Faculty of Pharmacy Chiang Mai University, All rights reserved.
by Information Technology Service Center

Faculty of Pharmacy Chiang Mai University
239, Suthep Road, Muang District, Chiang Mai
Thailand, 50200

ติดต่อสอบถาม โทรศัพท์  053-944342-3  โทรสาร  053-944390