เนระพูสีไทย เนียมระสี ดีงูหว้า  ค้างคาวดำ  คือ Tacca chantrieri André เป็นส่วนประกอบสำคัญของยาแก้ห้าต้น (ดังกล่าวมาแล้วในบทว่าด้วยแตงเถื่อน) เป็นพันธุ์ไม้ล้มลุก มีเหง้าหัว เจริญตามแนวราบใต้ดิน  ช่อดอกเป็นแบบช่อกระจุก ดอกออกแน่น ล้อมรอบด้วยใบประดับรูปไข่ 2 ใบ มีเกสรตัวผู้และตัวเมีย มีสีดำสนิท มีกลีบดอก 2 กลีบ ลักษณะรีรูปทรงกลม รังไข่อยู่ใต้วง กลีบดอกด้านในจะเป็นเส้นยาวคล้ายด้ายยื่นห้อยลงมา ดูแล้วคล้ายเส้นด้ายสีดำ ดอกคล้ายค้างคาว กระพือปีก

            ประโยชน์ ยาพื้นบ้านล้านนา ใช้ทั้งต้น ผสมกับสมุนไพรอื่น ฝนรวมกันกินแก้เบื่อเมา ชาวเขาเผ่าม้ง มูเซอ ใช้ราก ใบ นำมาลนไฟ หรือกินเป็นผักสดกับลาบ (1) แก้ปวดเมื่อยตามร่างกาย แก้ลิ้นคอเปื่อย แก้ไอ ปวดท้อง มะเร็ง อาหารไม่ย่อย อาหารเป็นพิษ โรคกระเพาะ บำรุงร่างกาย แก้โรคความดัน ต่ำ บำรุงกำลังทางเพศ บำรุงกำลังสตรีระหว่างตั้งครรภ์และแก้ผดผื่นคัน (2) ในตำรับยาล้านนามี เข้าในยาคือ (3) ยาห้ามพิษฝี แก้ไข้ ยาถีบตุ่มสุก ส่วนตำรับยาหริภุญชัย มีเข้ายา (4) ยามะเร็งคุต และยาแก้ก๋าน

ในตำรายาช้าง ใช้เนระพูสีใน ยายำ (ยังไม่ทราบว่าแก้อะไร) (5) อยายำ หื้อเอาหัวมหากาน พายซะวิน รางร้อน รากเปล้าน้อย ดีงูว่า กีบแรด จันทัง ๓ ฝนตกน้ำเข้าจ้าวหื้อกินเทิอะ ฯ

      ตำรายาที่ พ่อหมออินสม สิทธิตันแปล (6) ได้แก่

            ยาซะเลือดซะลม (ซะ ความหมายคือ ชำระล้าง) หื้อเอา รากเป้าทั้ง 2 รากป่านเถื่อน (ต้นดอกรัก) รากผักอี่ฮืม (ใบมะรุม) รากกล้วยเต๊สตั๋วปู้ (มะละกอตัวผู้) เปือกเสลียม (สะเดา) ปิดปิวตัง 2 (เจตมูลเพลิงขาว และ เจตมูลเพลิงแดง) ดีงูว่า (เนระพูสี) จุ่งจาลิง (บอระเพ็ด) หัวดองดึง ปังกี (เจตพังคี) จีปุ๊ก หอมเตียม (กระเทียม) หอมบั่ว (หอมแดง)  ใบมะขั่ง (มะข่าง)  ใบหัสกืน (หัสคุณ)  คะณะ (ปริมาณ) เต๊ากั๋น พริกน้อย (พริกไทยดำ) ดีปลี จั๋นจี้ (กานพลู) จั๋นบาน (รกจันทน์) เตียนตัง 5  ต๋ำ ผงใส่น้ำอุ่น สุรา กิ๋น กคาเสกว่าวิปะสิสัปปาไจยะอันนี้ ชุมนุมยาเอายาใส่ครกว่า นะมะปะทะนะนะกะมะนะวะ  พุทโธ นะโม อระหังฯ  สานต๋าแหลว ตึ้ดยาตากว่ากันหะเณหะฯ. 

ยามะเร็งคุต (ยากำจัดโรคลมปัจจุบัน) สูตรของ พ่อปัน โพธิจันทร์ บ้านท่ามะโก๋ ตำบลขุนคง อำเภอหางดง จังหวัดเชียงใหม่ ส่วนประกอบมี รากเนระพูสีไทย (ค้างคาวดำ) รากย่านาง เล็บครุฑหลวง เล็บครุฑน้อย ผักหวานบ้าน เท้ายายม่อมดอกขาว ต้นมะม่วงสามปี ต้นส้มซ่า (มะขุน) นำส่วนประกอบทั้งหมดมาอย่างละส่วน ฝนกับหินและน้ำต้มสุกรับประทานเมื่อเป็นโรคลมปัจจุบัน หากหายใจไม่สะดวก ปวดศีรษะมาก และเป็นไข้ เมื่อเปลี่ยนฤดู (หมายเหตุ ถ้าหากว่าเป็นลมผิดเดือนให้ใส่ขี้ยาช่อ และ ดั่งเซา ลงไปในตำรับด้วย)

            รายงานวิจัยที่มีเนระพูสี อยู่ในตำรับยาเขียวและ พบสรรพคุณ ลดบวม แก้อักเสบ แก้ไข้ ในหนูที่ทดลอง (7) การศึกษาฤทธิ์อื่นเช่น ต้านเชื้อแบคทีเรีย แก้ไข้ และ ฆ่าแมลง แต่ข้อมูลยังไม่มากพอ (8) ในเวียตนาม ใช้ภายนอกในยารักษารูมาตอยด์ โดยใช้ราก ขนาด 50 กรัม ตำผสมเหล้าทา (9) ในจีน ใช้รักษาปอด แผลในกระเพาะอาหาร และลำไส้ ตับอักเสบ ความดันสูง ปวดกระเพาะ แผลไฟไหม้ (9)

            นับว่า เนระพูสี เป็นพืชที่น่าศึกษา อีกทั้งมีการใช้ประโยชน์ได้หลายทาง สมควรนำไปศึกษาวิจัย เพื่อเป็นทางเลือกในการดูแลสุขภาพ

เอกสารอ้างอิง

1.        http://www.qsbg.org/database/botanic_book%20full%20option/search_detail.asp?botanic_id=2261

2.        https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B9%80%E0%B8%99%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%9E%E0%B8%B9%E0%B8%AA%E0%B8%B5%E0%B9%84%E0%B8%97%E0%B8%A2 เข้าถึงเมื่อวันที่ 28 มกราคม 2560

3.        ดวงแก้ว สนินัด   น.. เอก, คัมภีร์มหาตำรายาเภสัช ฉบับเพชรรัตน์สุวรรณลานนาไทย  แปลและรวบรวม ต้นฉบับพิมพ์ไม่ปรากฎปีสถานที่ ที่ตีพิมพ์.

4.        สำนักงานสาธารณสุขลำพูน ตำรายาหริภุญชัย แปลโดยหมอพื้นบ้านจังหวัดลำพูน 2544.

5.        เกริก อัครชิโนเรศ แปลจากใบลานตำรายาช้าง.

6.        อินสม สิทธิตัน แปลจากตำรายาส่วนบุคคล

7.        http://www.medplant.mahidol.ac.th/new/user/reply.asp?id=5294&strSearch=%E0%B9%C3%D0%BE%D9%CA%D5 เข้าถึง เมื่อวันที่ 29 มกราคม 60

8.        http://www.medplant.mahidol.ac.th/new/user/reply.asp?id=5197&strSearch=%E0%B9%C3%D0%BE%D9%CA%D5 เข้าถึงเมือวันที่ 29 มกราคม 2560

9.        Từ ĐIÊền Cây thuốc Viet Nam ̣̣̣̣̣(Bộ mở I), NHÀ Xuất Bản Y HọC , Hanội 202.  R148.

 

 

 

ปรึกษาเรื่องสมุนไพร/ภูมิปัญญาเพื่อสุขภาพได้ที่

คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

e-mail:pharpost@gmail.com

www.pharmacy.cmu.ac.th

 

บทความ โดย  รศ.ดร.ภญ.พาณี ศิริสะอาด

ภาพประกอบ โดย สุภฎารัตน์ สุธีพรวิโรจน์

 

สกู๊ปพิเศษ
ข่าวเขียวมะกอก
ใบบัวบกเป็นพืชที่เหมาะสำหรับเตรียมเป็นเครื่องดื่มและอาหารหรือเป็นผัก ช่วงอากาศร้อน ช่วงเที่ยง ถึงบ่ายสอง..
ข่าวเขียวมะกอก
ข่อยในตำรายา..ข่อย Streblus asper Lour. ตระกูล Moraceae เป็นไม้มีค่า นับแต่ในอดีตมา แต่ปัจจุบัน ไม่ค่อยมีการนำมาใช้ประโยชน์ ข่อยที่มีกล่าวเล่าขานถึงคุณประโยชน์
ข่าวเขียวมะกอก
ผักบุ้ง..หรือ Ipomoea aquatica Forssk. เป็นที่รู้จักกันดี ในมื้ออาหารไทย เช่น ใช้ลวก นึ่ง แกล้มน้ำพริกกะปิ ใช้ผักบุ้ง ฉาบน้ำมัน ขดเป็นวง ราดด้วยน้ำกะทิข้นๆ
ข่าวเขียวมะกอก
สมุนไพรที่เป็นคู่กัน ..ในตำรับยาล้านนา ปรากฏการใช้สมุนไพรเข้าคู่กันหลายคู่ เช่น ผักแคบ (ผักตำลึง) และผักเข้า (ฟักข้าว) ดังเช่นตำรับยา
ข่าวเขียวมะกอก
มะเขือแจ้..หรือมะเขือขื่น รู้จักกันดีในหมู่แม่ครัว หรือผู้นิยมอาหารประเภทน้ำพริก หรือส้มตำ เมื่อใดที่มีการตำน้ำพริก เช่น น้ำพริกกะปิ น้ำพริกปลาร้าชนิดต่างๆ ..
ทั้งหมด
บทความ / เรื่องน่ารู้
ข่าวเขียวมะกอก
กิจกรรมเตรียมความพร้อมนักศึกษาชั้นปีที่ 1 ปีการศึกษา 2560 สู่รั้วเขียวมะกอก วันที่ 1 และ 3 สิงหาคม 2560 ณ ห้องสสี และห้องคอมพิวเตอร์ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่"
ข่าวเขียวมะกอก
การเผยแพร่ความรู้สารเคมีอันตราย ในผลิตภัณฑ์ครัวเรือน..ผลิตภัณฑ์ใช้ในบ้านที่มีส่วนประกอบของสารเคมีอันตราย นับเป็นกลุ่มที่ต้องระวังความปลอดภัย ตั้งแต่การเลือกซื้อ วิธีการใช้ การเก็บรักษา และข้อควรระวัง
ข่าวเขียวมะกอก
โคกกระออม..ฤดูกาลนี้ ใบไม้เริ่มเปลี่ยนเป็นสีเหลือง ร่วงโรย เริ่มย่างเข้าสู่ฤดูร้อน มีต้นไม้ใบหญ้าบางชนิดเริ่มเจริญงดงาม ให้คุณประโยชน์แก่เรา
ข่าวเขียวมะกอก
"ยาแก้ห้าต้น" ในบรรดา ยาล้านนา ผู้รู้ได้กล่าวไว้ว่า ยาแม่หรือยาหลักที่ควรมีไว้ ได้แก่ ยาแก้ห้าต้น ยาศรีมูลน้อย ยาศรีมูลหลวง ยาตรัสสมูล ..
ข่าวเขียวมะกอก
Congratulations! Rx?46..คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ขอแสดงความชื่นชมยินดีต่อบัณฑิตและผู้ปกครอง ในโอกาสรับพระราชทานปริญญาบัตร มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ครั้งที่ 50 วันที่ 25 มกราคม?2559 ..
ทั้งหมด
ผู้สนใจเข้าศึกษา

PHARMACY@CMU

คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

Copyright © 2015 Faculty of Pharmacy Chiang Mai University, All rights reserved.
by Information Technology Service Center

Faculty of Pharmacy Chiang Mai University
239, Suthep Road, Muang District, Chiang Mai
Thailand, 50200

ติดต่อสอบถาม โทรศัพท์  053-944342-3  โทรสาร  053-944390