ใบบัวบกเป็นพืชที่เหมาะสำหรับเตรียมเป็นเครื่องดื่มและอาหารหรือเป็นผัก ช่วงอากาศร้อน ช่วงเที่ยง ถึงบ่ายสอง อันเป็นช่วงเวลาที่ธาตุไฟในจักรวาลแรงกล้า เหมาะสำหรับวัยรุ่นมากที่สุด เพราะเป็นอายุที่มีธาตุไฟประจำกาย เนื่องจากใบบัวบกมีรสขม ใช้ลดความร้อนในร่างกาย

            ตามตำราแผนโบราณ คำว่าบัวบกมีสองชนิด คือบัวบก หัว (Stephania erecta, Craib, Menisapermaceae) และบัวบกใบ หรือที่เรียกว่าผักหนอก (Centella asiaica, Umbelliferae) คือบัวบกที่จะกล่าวถึงนี้ เป็นพืชที่ขึ้นง่ายตามที่ชื้นแฉะ เป็นไม้ล้มลุกเนื้ออ่อน ใบกลมประมาณ นิ้วครึ่ง ริมใบจัก ยาไทยกล่าวว่า ใบบัวบกเป็นยาบำรุง รักษาโรคผิวหนัง โรคประสาท ขับปัสสาวะ ต้นและใบเป็นยาบำรุงหัวใจ แก้อ่อนเพลียเมื่อยล้า แก้ท้องเสีย อาการเริ่มเป็นบิด คนจีนใช้ตำละลายน้ำผสมน้ำตาล เป็นยาแก้ร้อนใน แก้ช้ำใน แก้อ่อนเพลียได้ดี สรรพคุณในตำราจีนกล่าวว่า ใบมีรสขมเล็กน้อย เผ็ดเล็กน้อย เย็นจัด หรือหนาว ในทางจีนใช้ขับความร้อน ขับปัสสาวะ แก้พิษ แก้บวม ใช้ในอาการไข้หวัดใหญ่ ใช้ในอาหารเป็นพิษ ใช้ขนาด15-30 กรัม (แห้ง) บำรุงตับ ใช้ขนาด 250 กรัม ต้มในน้ำตาล นอกจากนี้ยังใช้ถอนพิษ

ในทางการแพทย์ล้านนา พบตำรับยาที่เข้าผักหนอก ได้แก่ ยาแก้ปิ (ลมแดด หรือเวลาหิวข้าว) ยามะเร็งครุตขึ้นหัว (ปวดหัวข้างเดียวมาก) ยาลมเกี่ยว (ตะคริว) และยาผีเครือสันนิบาต โดยมีตัวยาอื่นเป็นส่วนร่วม นอกจากนี้ชาวล้านนายังใช้ ใบสดรับประทานเป็นผักแกล้มน้ำพริกปลา

ในด้านพฤกษเคมี พบว่าใบและรากบัวบกมีสารสำคัญคือไทรเทอร์ปีนส์ พบกรดเอเชียติก เอเชียติโคไซด์ มาเดคอสซอล มาเดคาสสิก และอื่นๆ นอกจากนี้ประกอบด้วย น้ำมันหอมระเหยเล็กน้อย และฟลาโวนอยด์ น้ำที่คั้นได้ พบเอเชียติโคไซด์มากที่สุด มีฤทธิ์ต้านการอักเสบ ช่วยเสริมสร้างคอลลาเจนให้กับผิว นอกจากนี้ยังสามารถยับยั้งอาการคัน ช่วยยับยั้งเชื้อกลาก สารสกัดด้วยน้ำยังสามารถช่วยลดการติดเชื้อที่เกิดหนอง ทำให้เหมาะสมในการใช้เป็นผลิตภัณฑ์ภายนอกลดการอักเสบของแผลในช่องปาก และอื่นๆ

รายงานการวิจัยว่า สารสกัดรวมในกลุ่มไทรเทอพีนอยด์ (total triterpenoid fraction) ของใบบัวบก มีผลในการรักษาอาการเส้นเลือดขอดได้  (1)  การใช้บัวบกเพื่อลดความดันโลหิต มีใช้ในรูปแบบของยาตำรับ พบว่ามีฤทธิ์ลดความดันโลหิตได้ แต่ไม่ควรใช้บัวบกในขนาดสูงเป็นเวลานาน

มีรายงานอาการไม่พึงประสงค์ของคนที่รับประทานสารสกัดจากบัวบกในรูปแบบยาเม็ดเพื่อลดน้ำหนัก พบว่าเกิดภาวะตับอักเสบ ซึ่งเมื่อหยุดใช้อาการก็จะดีขึ้น ดังนั้นควรจะระมัดระวัง ในการรับประทานบัวบกติดต่อกันเป็นระยะเวลานาน   และ การใช้ร่วมกับยาลดความดันบางชนิด เช่นอีนาลาปริล และ เอมโลไดพริน อาจทำให้ระดับยาในเลือดสูง เนื่องจากบัวบก ยับยั้งเอนไซม์ที่ใช้ในการกำจัดยาดังกล่าวออกจากร่างกาย บัวบก ช่วยให้แผลเป็นจางลงได้ ซึ่งควรทาในช่วงที่เป็นแผลใหม่  และแผลไม่ใหญ่จนเกินไป มิฉะนั้นอาจไม่ได้ผล  (1)

            ดังนั้น จะเห็นว่าใบบัวบก หรือผักหนอกมีประโยชน์ทั้งเป็นอาหาร เป็นยาเย็น แก้อ่อนเพลีย ยังใช้เป็นยาภายนอกอีกด้วย เป็นสมุนไพรธรรมดา แต่ก็มีคุณค่ามากหลายสมควรปลูกไว้ใกล้ตัว

 

เอกสารอ้างอิง

1.        http://www.medplant.mahidol.ac.th/index.asp

 

ปรึกษาเรื่องสมุนไพร/ภูมิปัญญาเพื่อสุขภาพได้ที่

คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

e-mail:pharpost@gmail.com

www.pharmacy.cmu.ac.th

 

บทความโดย   รศ.ดร.ภญ.พาณี ศิริสะอาด

ภาพประกอบโดย สุภฎารัตน์ สุธีพรวิโรจน์

สกู๊ปพิเศษ
ข่าวเขียวมะกอก
เทียนตาตั๊กแตน..เครื่องเทศมีบทบาทสำคัญไม่น้อย นอกจากใช้ในอาหาร ยังใช้เป็นยาหลัก เช่น กลุ่มเครื่องเทศที่ใช้เป็นยา
ข่าวเขียวมะกอก
ผักผลไม้ห้าสีมีประโยชน์..การรับประทานผักและผลไม้หลากสี เป็นการช่วยให้ร่างกายได้รับประโยชน์จากสารอาหารในผักต่างชนิดกัน
ข่าวเขียวมะกอก
เสี้ยว..พืชตระกูล เสี้ยว ชื่อวิทยาศาสตร์ขึ้นต้นด้วย Bauhinia พบว่ามีอยู่ ถึง 500 ชนิด เป็นพืชพื้นถิ่นของเอเชีย Family Leguminosae ที่รู้จักกัน
ข่าวเขียวมะกอก
ใบบัวบกเป็นพืชที่เหมาะสำหรับเตรียมเป็นเครื่องดื่มและอาหารหรือเป็นผัก ช่วงอากาศร้อน ช่วงเที่ยง ถึงบ่ายสอง..
ข่าวเขียวมะกอก
ข่อยในตำรายา..ข่อย Streblus asper Lour. ตระกูล Moraceae เป็นไม้มีค่า นับแต่ในอดีตมา แต่ปัจจุบัน ไม่ค่อยมีการนำมาใช้ประโยชน์ ข่อยที่มีกล่าวเล่าขานถึงคุณประโยชน์
ทั้งหมด
บทความ / เรื่องน่ารู้
ข่าวเขียวมะกอก
KM กับสื่อดิจิทัล ผลงานเพื่อการเรียนการสอน..การนำแนวคิดการสื่อสารดิจิทัล มาเป็นกระบวนการพัฒนางานที่มีมิติหลากหลาย เป็นทิศทางที่มองมุ่งถึงประโยชน์..
ข่าวเขียวมะกอก
กิจกรรมเตรียมความพร้อมนักศึกษาชั้นปีที่ 1 ปีการศึกษา 2560 สู่รั้วเขียวมะกอก วันที่ 1 และ 3 สิงหาคม 2560 ณ ห้องสสี และห้องคอมพิวเตอร์ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่"
ข่าวเขียวมะกอก
การเผยแพร่ความรู้สารเคมีอันตราย ในผลิตภัณฑ์ครัวเรือน..ผลิตภัณฑ์ใช้ในบ้านที่มีส่วนประกอบของสารเคมีอันตราย นับเป็นกลุ่มที่ต้องระวังความปลอดภัย ตั้งแต่การเลือกซื้อ วิธีการใช้ การเก็บรักษา และข้อควรระวัง
ข่าวเขียวมะกอก
โคกกระออม..ฤดูกาลนี้ ใบไม้เริ่มเปลี่ยนเป็นสีเหลือง ร่วงโรย เริ่มย่างเข้าสู่ฤดูร้อน มีต้นไม้ใบหญ้าบางชนิดเริ่มเจริญงดงาม ให้คุณประโยชน์แก่เรา
ข่าวเขียวมะกอก
"ยาแก้ห้าต้น" ในบรรดา ยาล้านนา ผู้รู้ได้กล่าวไว้ว่า ยาแม่หรือยาหลักที่ควรมีไว้ ได้แก่ ยาแก้ห้าต้น ยาศรีมูลน้อย ยาศรีมูลหลวง ยาตรัสสมูล ..
ทั้งหมด
ผู้สนใจเข้าศึกษา

PHARMACY@CMU

คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

Copyright © 2015 Faculty of Pharmacy Chiang Mai University, All rights reserved.
by Information Technology Service Center

Faculty of Pharmacy Chiang Mai University
239, Suthep Road, Muang District, Chiang Mai
Thailand, 50200

ติดต่อสอบถาม โทรศัพท์  053-944342-3  โทรสาร  053-944390