พืชตระกูล เสี้ยว ชื่อวิทยาศาสตร์ขึ้นต้นด้วย Bauhinia พบว่ามีอยู่ ถึง 500 ชนิด 

เป็นพืชพื้นถิ่นของเอเชีย Family Leguminosae ที่รู้จักกันมี

๑.      เสี้ยวแดง Bauhinia penicilliloba Gagnep. Family Leguminosae (1) ไม้เลื้อย หรือไม้รอเลื้อย สูง 1-2 เมตร ลำต้นเกลี้ยง มีมือเกาะม้วนงอบริเวณซอกใบ ใบเดี่ยว เรียงสลับ รูปไข่ ถึงรูปเกือบกลม กว้าง 9-14 เซนติเมตร ยาว 10-15 เซนติเมตร ปลายใบแยกเป็นสองแฉก เว้าลึกเกือบสุดโคนและกว้าง โคนใบรูปหัวใจ แต่ละแฉกปลายแหลมถึงมน ขอบใบเรียบ ผิวใบด้านบนมีขนละเอียดเป็นกำมะหยี่สีน้ำตาล ใบอ่อนมีขนใบ สีน้ำตาลนุ่มทั้งสองด้าน เส้นแขนงใบ 11-15 เส้น เนื้อใบหนา คล้ายแผ่นหนัง ก้านใบยาวประมาณ 2 เซนติเมตร ดอกช่อกระจะ ออกที่ด้านข้างและปลายกิ่ง ยาว 7-20 เซนติเมตร มีขนสีแดงอยู่ทั่วไป กลีบดอกสีขาวหรือสีขาวครีม กลีบกลางมีแต้มสีเหลือง ดอกย่อยจำนวนมาก 

สรรพคุณ ยาพื้นบ้านอีสานใช้ ราก ต้มน้ำดื่ม บำรุงกำลัง และทำให้เจริญอาหาร รักษาแผลในปาก แก้โรคปากนกกระจอก ราก ปั้นเป็นยาลูกกลอน กินแก้ปวดท้อง

๒.      เสี้ยวดอกแดง  Bauhinia purpuria L. Family Leguminosae เสี้ยวดอกแดง (ภาคเหนือ) เสี้ยวหวาน (แม่ฮ่องสอน) กะเฮอ สะเปซี  (กะเหรี่ยงแม่ฮ่องสอน) (2) ไม้ยืนต้น ขนาดเล็ก ดอกออกเป็นช่อที่ปลายยอด ดอกสีชมพูเข้ม 6-10 ดอก กลีบดอกมี 5 กลีบ ผลเป็นฝักแบน ขอบขนาน ฝักแห้ง สีน้ำตาลเข้ม แตกได้ มีเมล็ด 10 เม็ด

สรรพคุณ ระบายไข้ ใบ รสเผื่อน ต้มกิน แก้ไอ ดอก รสเผื่อน เป็นยาระบายดับพิษไข้ ราก รสเฝื่อน ต้มกินเป็นยาระบาย และระบายพิษไข้

๓.      เสี้ยวดอกขาว Bauhinia variegata L. Family Leguminosae นางอั้ว (เชียงใหม่) (3) เป็นไม้พุ่มยืนต้น พืชตระกูลเดียวกันกับเสี้ยวดอกแดง หรือชงโค แต่ดอกจะมีสีออกขาว หรือขาวอมม่วง

ในงานวิจัยพบว่า สารสกัดเมื่อสกัดเปลือกไม้ ด้วย อะซีโตนและ เมทานอลจะยับยั้งเชื้อแบคทีเรียได้หลายชนิด ตาอ่อนและรากใช้รักษาโรคเกี่ยวกับการย่อยอาหาร ใช้รักษาโรคหืดและฝี ใช้เป็นยาบำรุงธาตุ รักษาโรคผิวหนัง ในอินเดีย รายงาน ฤทธิ์ยับยั้งการอักเสบ มีฤทธิ์ยับยั้งเซลล์มะเร็ง ป้องกันการเกิดมะเร็งตับในหนูทดลอง

๔.      กาหลง Bauhinia acuminata L. Family Leguminosae หรือ ส้มเสี้ยว (ภาคกลาง) เสี้ยวน้อย (เชียงใหม่)โยธิกา (นครศรีธรรมราช) (2) เป็นไม้พุ่มขนาดเล็ก ใบเดี่ยวรูปรีกว้าง ปลายใบเว้าลึกเข้ามาเกือบครึ่งใบ ท้องใบมีขนละเอียดสีขาว ดอกออกเป็นช่อสั้นที่ปลายกิ่ง 2-3 ดอก ดอกสีขาวมี 5 กลีบ ฝักแก่สีน้ำตาล มี 5-10 เม็ด

สรรพคุณ แก้ปวดศีรษะ ลดความดันโลหิตสูง แก้ไอ แก้เสมหะพิการ ดอก รสสุขุม แก้ปวดศีรษะ ลดความดันโลหิตแก้เลือดออกตามไรฟันและแก้เสมหะพิการ สรรพคุณทางล้านนา ใช้รักษาโรคลมปฐวี คือโรคลมที่มีอาการจุกเสียดทั้งสองข้าง ทำให้กระสับกระส่าย ให้เอา กระเทียม ส้มเสี้ยว ใบคนทีสอ ตำใส่น้ำส้มมะงั่ว ปั้นเป็นลูกกลอน รับประทานกับน้ำอุ่นหรือน้ำส้มมะงั่ว (4)

นอกจากนี้ เสี้ยวอื่นๆยังมีเช่น เสี้ยวน้อย  Bauhinia hirsuta Weinm เป็นไม้พุ่มยืนต้น เสี้ยวป่า Bauhinia  saccocalyx Pierre เป็นไม้พุ่มยืนต้น  เสี้ยวแพระ Bauhinia yunnanensis Franch เป็นไม้เลื้อย เสี้ยวฟ่อม  Bauhinia viridescens Desv.เป็นไม้พุ่ม  และเสี้ยวเครือหรือเสี้ยวป่า  Bauhinia glauca (Benth.) Benth.เป็นไม้พุ่ม

ในตำราใบลาน กล่าวถึง เสี้ยวดังนี้ (5 6)

Ø ยาปราบโรคลม    ให้เอาพริกน้อย 3 ซีก  ขิง 3 ซีก  หัวถัวปูซีกหนึ่งดีปลี 3 ซีก  บ่าเสี้ยวส้มซีกหนึ่ง  ปิ๊ดปิวแดง 1 บาท  เป้าน้อยซีกหนึ่ง  ชะคานซีกหนึ่ง  มะฟักขมซีกหนึ่ง  เกษรดอกบัวนาคซีกหนึ่ง  จิปุกซีกหนึ่ง  ปังกีซีกหนึ่ง  ตำผงไว้แล้วเอาผักปอด  ใบฝ้าย  ห้อมเกี่ยว  เหล่านี้ตำเป็นน้ำแล้วปั้นเป็นลูก  ให้สร้างยาวันพุธ  ชะโลมลูบได้มีผิวพรรณวรรณะ  เป็นผอมเหลืองกินกับสุรา  ทาด้วยน้ำข่าน้ำขิง  กินกับน้ำอุ่นก็ได้  เสียบคัดกระด้างคางแข็งกินๆทาๆเนอฯ

Ø ยาลมสั่น  สั่นไปตามตัวตีนมือ  เอารากสุนน้อย  ไม้สุนหลวง  เปลือกเสี้ยวหวาน  เสี้ยวส้ม  ไม้ปานเถื่อน  ต้มกินและอาบเนอฯ

Ø ปริวรรต ตำรับที่ ๑๔๑  มะโหก จำพวก๑ กินค็คัด บ่กินค็คัด ชื่อว่ามะโหกลมขาง  อยาเอารากผีเสื้อ รากเสี้ยว รากหนาด ค่านี้เขี้ยวกินดีฯ

Ø ออกก่อนสารปี ออกก่อนกาฝากไม้ กาสะลอง ไม้เสี้ยวแดง เติ่งเครือคำ ยาตังมวล คาดไว้เป็นข้องขันละดีนักละ.

          จะเห็นว่า “เสี้ยว” ที่กล่าวในยาล้านนา มักนำมาใช้รักษาโรคลมในลำไส้ เพราะลมเป็นมูลเหตุก่อโรค

               หากว่าลมพัดหรือเคลื่อนไหวปกติทั้ง 6 กอง ย่อมส่งผลดีต่อสมดุลของร่างกาย

 

เอกสารอ้างอิง

1.       เสี้ยวแดง http://www.phargarden.com/main.php?action=viewpage&pid=294

2.       พรทิพย์ เติมวิเศษและคณะ (บรรณาธิการ) ประมวลสรรพคุณสมุนไพรไทย กรุงเทพมหานคร : สำนักงานกิจการโรงพิมพ์ องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก. 2555. 288 หน้า สถาบันการแพทย์แผนไทย กรมพัฒนาการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก

3.       https://th.wikipedia.org/wiki

4.       จีรเดช มโนสร้อย  อรัญญา มโนสร้อย และ อุดม รุ่งเรืองศรี พจนานุกรมสมุนไพรล้านนา โรงพิมพ์มิ่งเมือง 2552.

5.       จากคัมภัร์มหาเภสัชตำรายา หนานดวงแก้ว สนินัด แปลไม่ทราบวันเดือนปีที่พิมพ์.

6.       แปลโดยเกริก อัครชิโนเรศ จากใบลานหมอพื้นบ้าน

 

 

บทความโดย  รศ.ดร.ภญ.พาณี ศิริสะอาด

 

ภาพประกอบโดย  สุภฎารัตน์ สุธีพรวิโรจน์

สกู๊ปพิเศษ
ข่าวเขียวมะกอก
คูนเป็นพืชสมุนไพรยืนต้นขนาดกลาง สูงได้ถึง 5-15 เมตร การปลูกคูน มีอยู่ทั่วประเทศ เมื่อเวลาออกดอก
ข่าวเขียวมะกอก
หลับมึน(ชุมเห็ดไทย)พืชในสาธารณสุขมูลฐาน..ชุมเห็ดไทย Senna tora (L.) Roxb. เป็นพืชร่วมสมัย รู้จักกันดี
ข่าวเขียวมะกอก
เทียนตาตั๊กแตน..เครื่องเทศมีบทบาทสำคัญไม่น้อย นอกจากใช้ในอาหาร ยังใช้เป็นยาหลัก เช่น กลุ่มเครื่องเทศที่ใช้เป็นยา
ข่าวเขียวมะกอก
ผักผลไม้ห้าสีมีประโยชน์..การรับประทานผักและผลไม้หลากสี เป็นการช่วยให้ร่างกายได้รับประโยชน์จากสารอาหารในผักต่างชนิดกัน
ข่าวเขียวมะกอก
เสี้ยว..พืชตระกูล เสี้ยว ชื่อวิทยาศาสตร์ขึ้นต้นด้วย Bauhinia พบว่ามีอยู่ ถึง 500 ชนิด เป็นพืชพื้นถิ่นของเอเชีย Family Leguminosae ที่รู้จักกัน
ทั้งหมด
บทความ / เรื่องน่ารู้
ข่าวเขียวมะกอก
KM กับสื่อดิจิทัล ผลงานเพื่อการเรียนการสอน..การนำแนวคิดการสื่อสารดิจิทัล มาเป็นกระบวนการพัฒนางานที่มีมิติหลากหลาย เป็นทิศทางที่มองมุ่งถึงประโยชน์..
ข่าวเขียวมะกอก
กิจกรรมเตรียมความพร้อมนักศึกษาชั้นปีที่ 1 ปีการศึกษา 2560 สู่รั้วเขียวมะกอก วันที่ 1 และ 3 สิงหาคม 2560 ณ ห้องสสี และห้องคอมพิวเตอร์ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่"
ข่าวเขียวมะกอก
การเผยแพร่ความรู้สารเคมีอันตราย ในผลิตภัณฑ์ครัวเรือน..ผลิตภัณฑ์ใช้ในบ้านที่มีส่วนประกอบของสารเคมีอันตราย นับเป็นกลุ่มที่ต้องระวังความปลอดภัย ตั้งแต่การเลือกซื้อ วิธีการใช้ การเก็บรักษา และข้อควรระวัง
ข่าวเขียวมะกอก
โคกกระออม..ฤดูกาลนี้ ใบไม้เริ่มเปลี่ยนเป็นสีเหลือง ร่วงโรย เริ่มย่างเข้าสู่ฤดูร้อน มีต้นไม้ใบหญ้าบางชนิดเริ่มเจริญงดงาม ให้คุณประโยชน์แก่เรา
ข่าวเขียวมะกอก
"ยาแก้ห้าต้น" ในบรรดา ยาล้านนา ผู้รู้ได้กล่าวไว้ว่า ยาแม่หรือยาหลักที่ควรมีไว้ ได้แก่ ยาแก้ห้าต้น ยาศรีมูลน้อย ยาศรีมูลหลวง ยาตรัสสมูล ..
ทั้งหมด
ผู้สนใจเข้าศึกษา

PHARMACY@CMU

คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

Copyright © 2015 Faculty of Pharmacy Chiang Mai University, All rights reserved.
by Information Technology Service Center

Faculty of Pharmacy Chiang Mai University
239, Suthep Road, Muang District, Chiang Mai
Thailand, 50200

ติดต่อสอบถาม โทรศัพท์  053-944342-3  โทรสาร  053-944390