เครื่องเทศมีบทบาทสำคัญไม่น้อย นอกจากใช้ในอาหาร ยังใช้เป็นยาหลัก เช่น กลุ่มเครื่องเทศที่ใช้เป็นยา ได้แก่พิกัดเทียน คือ พิกัดเทียนทั้ง 5 หรือพิกัดเบญจเทียน ได้แก่ เทียนดำ เทียนแดง เทียนขาว เทียนข้าวเปลือก และ เทียนตาตั๊กแตน สรรพคุณ แก้ลม เสมหะ และดีระคนกัน แก้พิษโลหิต แก้ทางปัสสาวะ แก้นิ่ว แก้มุตกิด บำรุงธาตุ บำรุงกำลัง ส่วน  พิกัดเทียนทั้ง 7 จะเพิ่ม เทียนสัตตบุษย์ และเทียนเยาวพาณี เพิ่มสรรพคุณจากพิกัดเทียนทั้ง 5 คือ แก้ลมในท้อง แก้พรรดึก แก้ลมครรภ์รักษา และ พิกัดเทียนทั้ง 9 เพิ่มเทียนตากบ และเทียนเกล็ดหอย สรรพคุณเหมือนกิกัดเทียนทั้ง 7 ในบัญชียาสมุนไพรแห่งชาติ (1) ตำรับยาที่เข้าพิกัดเทียนทั้ง 5 ยามันทธาตุ ยาริดสีดวงมหากาฬ ที่เข้าพิกัดเทียนทั้ง 9 ได้แก่ ยาหอมเทพจิตร ยาหอมทิพโอสถ ยาหอมนวโกฐ ดังนั้น ตำรับพิกัดเทียน จะใช้ในระบบไหลเวียนของเลือด และ ระบบทางเดินอาหาร ซึ่งเกี่ยวข้องกับโรคลม เช่นท้องเสีย อาหารไม่ย่อย หรือริดสีดวงทวาร นอกจากนี้ ตัวยาเทียนทั้งหลาย ยังถูกนำไปใช้ในตำรับยา แยกกลุ่มกันไป แต่สรรพคุณเช่นเดียวกับกับในกลุ่มโรคลม เช่นยาธาตุบรรจบ ยาอภัยสาลี สหัสธารา จาก รายงานวิจัยพบว่า สมุนไพร และกลุ่มเครื่องเทศที่มีฤทธิ์ต้านการเกาะกลุ่มของเกล็ดเลือด ได้แก่ โกฐเขมา โกฐจุฬาลำพา โกฐสอ เทียนดำ เทียนเยาวพานี เทียนแกลบ เทียนตาตั๊กแตน เทียนตากบ ลูกซัด จันทน์เทศ พริกไทย ขิง ดีปลี กานพลู เป็นต้น ดังนั้นจึงมีข้อควรระวังในการใช้ร่วมกับยาต้านการเกาะกลุ่มของเกล็ดเลือด ผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง หญิงมีครรภ์ (2)

กลุ่มเครื่องเทศพิกัดเทียน อาจจะมีความสับสน เข้าใจผิดในชื่อวิทยาศาสตร์ ยกตัวอย่างเช่น เทียนตาตั๊กแตน มีชื่อ เป็นชื่อผลของ พืชเครื่องเทศ Anethum graveolens Linn. (3) แต่ในประมวลสรรพคุณยาไทย (1) ใช้ชื่อคือ Heracleum siamicum  Craib.  (Heracleum  Barmanicum  Kurz) โดยชื่อไปตรงกับ เครื่องเทศล้านนาที่ชื่อมะแหลบ ที่มีบางแห่ง นำไปใช้เป็นเทียนตาตั๊กแตน อีกทั้งบางท้องถิ่นเรียกมะแหลบ ว่าเทียนตาตั๊กแตน ส่วนชื่อวิทยาศาสตร์ของมะแหลบ พบมีสองชื่อ  Peucedanum dhana Buch.-Ham. ex C.B.Clarke (4) และ Heracleum siamicum  Craib.  (Heracleum  Barmanicum  Kurz) (5)

ดังนั้น มะแหลบและเทียนตาตั๊กแตน ยังมีข้อที่น่าสงสัยว่า ชื่อและลักษณะ อะไรกันแน่ แต่ มะแหลบ ชื่อท้องถิ่นที่เรารู้จัก และ ต้นไม้ที่เรารู้จัก ผลมะแหลบที่เราเคยใช้จากต้น ข้อมูลจากภูมิปัญญา จะทำให้เราไม่สับสน เพราะ มะแหลบทางเหนือ ใช้ใส่ลาบแบบเหนือ ใส่แกงแคกบ แกงผักกาดใส่ไก่ แกงหน่อไม้ แกงขนุนปลาแห้ง มีเมล็ดลักษณะแบน ใหญ่กว่าเมล็ดของผักชีลาว จะมีตาสีดำที่เมล็ดใหญ่กว่าเมล็ดเครื่องเทศที่ใกล้เคียงกัน ในตำรับล้านนา มะแหลบเข้ายาอบไอน้ำดังนี้ (6)

         

Ø ยาใช้ไอรม  ใช้ใส่หม้อปิ๊บต้มเข้านั่งในที่ทำไว้ไม่ให้ควันไอออกไปทางใดนั้น  ผู้ที่เป็นโรคลมสรรพตั้งแต่พระภิกษุสามเณร  ถึงคฤหัสถ์ชาวบ้านหญิงชายแม่กำเดือน (หญิงอยู่เดือน) แล้วแต่ปัญญาจะพิจารณาใช้ท่านให้เอาดังนี้  1. ผักบุ้งปิง  2. ผักบุ้งส้ม  3. ใบกล้วยตีบ  4. ใบปอหมัน  5. เครือและใบนำแน้  6. ส้มลม  7. ใบบ่าโว่  8. ใบมะนาว  9. ใบเดื่อป่อง  10. ใบมะโห่งแดง  11. ล้านผีพ่าย  12. หญ้าหนาด  13. เครือลูกลีบ  14. ส้มจื่น  15. บ่าแหลบ  16. ห้อมเกี่ยว  17. กูลวาดำ  18. สีเสื้อ  19. ใบมะเร็งคุตน้อย  20. ใบมะเร็งคุตหลวง  21. ใบปันแข  22. ใบปิ๊ดปิวแดง  23. ใบจีปุก  24. ฝอยลม  25. ใบปังจี  26. ปิ๊ดเตาะ  27. เทียนดำ  28. ไม้เกี๊ยะ  29. ใบมะก่าหัวคำ  30. หญ้าน้ำหมึก  31. หญ้าจิยอบ  32. หัวข่า  33. ปูเลย  34. ฮางคาว  35. ใบยูคาลิบ

ดังนั้น มะแหลบ จึงเป็นพืชคู่บ้าน ล้านนามาแต่นาน ใช้เป็นอาหารและยาได้.

เอกสารอ้างอิง

1.       อุบล มณีกุล และ กมลภัค สำราญจิตร์. ตำราแพทย์แผนโบราณทั่วไป สาขาเภสัชกรรม กองการประกอบโรคศิลปะ สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข.กทม.

2.       http://drug.fda.moph.go.th:81/nlem.in.th/medicine/herbal/list/634. เข้าถึงเมื่อ 12/11/2017.

3.       file:///D:/Mae%20Kong%2060/%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%99%E0%B8%95%E0%B8%B2%E0%B8%95%E0%B8%B1%E0%B9%87%E0%B8%81%E0%B9%81%E0%B8%95%E0%B8%99.pdf

4.       http://www.bedo.or.th/lcdb/biodiversity/view.aspx?id=12196

5.       สมาคมโรงเรียนแพทย์แผนโบราณ สำนักวัดพระเชตุพนฯ (วัดโพธิ์) ประมวลสรรพคุณยาไทย (ภาคสอง) ว่าด้วย พฤกษชาติ วัตถุธาตุ และ สัตว์วัตถุนานาชนิด

6.       หนานดวงแก้ว สนินัด คัมภีร์มหาเภสัชตำรายา. เอกสารแปลจากใบลาน. ไม่ปรากฏปี พ.ศ.ที่ตีพิมพ์.

 

 

บทความ โดย รศ.ดร.ภญ.พาณี ศิริสะอาด

ภาพประกอบโดย สุภฎารัตน์ สุธีพรวิโรจน์

สกู๊ปพิเศษ
ข่าวเขียวมะกอก
เทียนตาตั๊กแตน..เครื่องเทศมีบทบาทสำคัญไม่น้อย นอกจากใช้ในอาหาร ยังใช้เป็นยาหลัก เช่น กลุ่มเครื่องเทศที่ใช้เป็นยา
ข่าวเขียวมะกอก
ผักผลไม้ห้าสีมีประโยชน์..การรับประทานผักและผลไม้หลากสี เป็นการช่วยให้ร่างกายได้รับประโยชน์จากสารอาหารในผักต่างชนิดกัน
ข่าวเขียวมะกอก
เสี้ยว..พืชตระกูล เสี้ยว ชื่อวิทยาศาสตร์ขึ้นต้นด้วย Bauhinia พบว่ามีอยู่ ถึง 500 ชนิด เป็นพืชพื้นถิ่นของเอเชีย Family Leguminosae ที่รู้จักกัน
ข่าวเขียวมะกอก
ใบบัวบกเป็นพืชที่เหมาะสำหรับเตรียมเป็นเครื่องดื่มและอาหารหรือเป็นผัก ช่วงอากาศร้อน ช่วงเที่ยง ถึงบ่ายสอง..
ข่าวเขียวมะกอก
ข่อยในตำรายา..ข่อย Streblus asper Lour. ตระกูล Moraceae เป็นไม้มีค่า นับแต่ในอดีตมา แต่ปัจจุบัน ไม่ค่อยมีการนำมาใช้ประโยชน์ ข่อยที่มีกล่าวเล่าขานถึงคุณประโยชน์
ทั้งหมด
บทความ / เรื่องน่ารู้
ข่าวเขียวมะกอก
KM กับสื่อดิจิทัล ผลงานเพื่อการเรียนการสอน..การนำแนวคิดการสื่อสารดิจิทัล มาเป็นกระบวนการพัฒนางานที่มีมิติหลากหลาย เป็นทิศทางที่มองมุ่งถึงประโยชน์..
ข่าวเขียวมะกอก
กิจกรรมเตรียมความพร้อมนักศึกษาชั้นปีที่ 1 ปีการศึกษา 2560 สู่รั้วเขียวมะกอก วันที่ 1 และ 3 สิงหาคม 2560 ณ ห้องสสี และห้องคอมพิวเตอร์ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่"
ข่าวเขียวมะกอก
การเผยแพร่ความรู้สารเคมีอันตราย ในผลิตภัณฑ์ครัวเรือน..ผลิตภัณฑ์ใช้ในบ้านที่มีส่วนประกอบของสารเคมีอันตราย นับเป็นกลุ่มที่ต้องระวังความปลอดภัย ตั้งแต่การเลือกซื้อ วิธีการใช้ การเก็บรักษา และข้อควรระวัง
ข่าวเขียวมะกอก
โคกกระออม..ฤดูกาลนี้ ใบไม้เริ่มเปลี่ยนเป็นสีเหลือง ร่วงโรย เริ่มย่างเข้าสู่ฤดูร้อน มีต้นไม้ใบหญ้าบางชนิดเริ่มเจริญงดงาม ให้คุณประโยชน์แก่เรา
ข่าวเขียวมะกอก
"ยาแก้ห้าต้น" ในบรรดา ยาล้านนา ผู้รู้ได้กล่าวไว้ว่า ยาแม่หรือยาหลักที่ควรมีไว้ ได้แก่ ยาแก้ห้าต้น ยาศรีมูลน้อย ยาศรีมูลหลวง ยาตรัสสมูล ..
ทั้งหมด
ผู้สนใจเข้าศึกษา

PHARMACY@CMU

คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

Copyright © 2015 Faculty of Pharmacy Chiang Mai University, All rights reserved.
by Information Technology Service Center

Faculty of Pharmacy Chiang Mai University
239, Suthep Road, Muang District, Chiang Mai
Thailand, 50200

ติดต่อสอบถาม โทรศัพท์  053-944342-3  โทรสาร  053-944390