ปัจจุบัน อาจไม่ค่อยพบเห็นผู้คนกินหมาก แต่สมัยก่อน เมื่อผู้เขียนยังจำความได้ ยังพบเห็นคนวัยกลางคน และสูงอายุ ทั้งในบ้าน ร้านค้า และ คนทำงาน ตามท้องถนน ยังนิยมเคี้ยวหมากพลูเรียกว่ากินหมาก รวมทั้งได้เห็นเชี่ยนหมากของผู้กินหมาก มีแบบตะกร้า เฉพาะผู้รักสวยงาม จัดเป็นอย่างๆและแบบสามัญ บรรจุในกล่องกลมๆแบบกล่องใส่ขนมปังที่เลิกใช้แล้ว และไม่ปิดฝาภายในมีอุปกรณ์และวัสดุของสำคัญสำหรับกินหมาก ของที่สำคัญ คือใบพลู ปูนแดงซึ่งจะจัดอยู่ในตลับ มีสีเสียดก้อนดำ ๆตำเป็นชิ้น ให้เล็ก มีหมากแห้งซอยเป็นแว่นเล็ก ๆ หมากที่เรียกนี้ หมายถึง เมล็ดใน หรือลูกของต้นหมากหากราคาดี จะเป็นหมากอ่อนที่ซอยบางๆ เนื้อแว่นหมากจะไม่มีลายขาว มีราคาแพง เพราะไม่ฝาดมากสมัยก่อนเป็นของหายาก (จึงน่าจะเป็นที่มาของคำว่า ข้าวยากหมากแพง)
หมากที่ซอยแล้วตากแห้งมีลายขาวในเนื้อหมาก เรียกหมากแก่ หมากจะถูกซอย ตากจนแห้งแล้วส่งมาขายเป็นกระสอบ เขาจะแยกหมากอ่อน และ หมากแก่คนละที่กัน หมากที่มีชื่อสมัยก่อนจะรู้จักกันดีว่าได้แก่ หมากของเชียงใหม่ ซึ่งมีแบบผลกลมและ ผลยาวสนนราคาแบบผลยาวจะแพงกว่าสองเท่า ส่วนสีเสียดที่มีการต้ม และทำมาขายที่มีชื่อต้องของลำปางจะมีไม่กี่รายที่ต้มสีเสียดขาย แต่ปัจจุบันไม่มีผู้ใดสืบทอดแล้ว และ ยังมีเปลือกไม้ชนิดหนึ่ง
สมัยก่อนนั้นเรียก เปลือกขยัน ก่อนส่งมาขาย เขาจะทุบมาจนเปลือกเป็นฝอย เอาไว้เช็ดฟันโดยเฉพาะฟันด้านหน้า ในตอนที่การกินหมากเสร็จสิ้น แต่เปลือกขยันนี้ เวลานำมาขายคนเอามาต้องมีใบอนุญาตนำออกมาจากป่า บางทีใช้ผลเปลือกหมากที่เอาเมล็ดออกแล้วสีเขียวเช็ดฟันบ้างอุปกรณ์อื่นได้แก่ไม้ป้ายปูนแดง และมีดเอาไว้ตัดใบพลู หรือปอกผลหมากเขียว ๆที่ต้องการปอกเปลือกและหั่นเนื้อเมล็ดหมากสด มักจะใช้มีดซึ่งมีปลายแหลม ผู้เขียน ได้เห็นผู้เคี้ยวหมากหยับๆเหมือนจะอร่อย และพูดไปด้วยดูจะออกรสทั้งการพูดและการเคี้ยวหมาก คนส่วนหนึ่งจะบ้วนน้ำหมาก มีแดงสดลงบนกระโถนใบเล็กประจำตัวบ้าง หรือลงบนพื้นบ้าง ตามท้องถนน เราก็จะเห็นเป็นสีแดงป้ายถนนอยู่โดยสมัยก่อน ถนนหน้าบ้านเรา มีคลองน้ำไหล มีฝุ่นตามริมทาง เหมือนอยู่ชนบท ทั้งที่เป็นเมืองใหญ่มีสีแดงของน้ำหมากประดับซึ่งเราไม่ค่อยรู้สึกอะไร ความที่เห็นคนนิยมกินหมาก เลยแอบขโมยกินบ้างเนื่องจากอยากดูว่าน้ำหมากจะกลายเป็นสีแดงสดหรือไม่ ปรากฏว่าไม่ประสบผลสำเร็จ เพราะปากพอง
ต่อมามีโอกาส ไปไต้หวัน พบร้านเล็ก ๆ หลายร้านติดกัน มีสาวน้อย แต่งตัวงดงาม ขายหมากเสียบเป็นคำสำหรับเคี้ยว คนที่นั่นบอกว่ามีหลายสูตรนัยว่าเป็นหมากที่ส่งไปจากเมืองไทย คนกินส่วนใหญ่เป็นคนทำงานเช่นคนขับรถบรรทุก เป็นต้น นัยว่ากินแล้วไม่ง่วงต้นไม้ที่ใช้ทำสีเสียดได้แก่ต้นพืชที่เรียกว่าต้นสีเสียด Acacia catechu (L.f.)Willd.เป็นต้นไม้ที่มีขนาดเล็กหรือปานกลาง เป็นไม้ผลัดใบที่มีหนาม มีความสูงได้ถึง 15 เมตร (1)ที่ฐานก้านใบ ใบออกสลับกัน เปลือกไม้ขรุขระ มีสีดำ เมื่อลอกเปลือกออก จะเห็นมีสีน้ำตาลหรือสีแดงภายในพบมีในประเทศแถบเอเชีย ได้แก่มาเลเซีย เวียดนาม เมียนม่า และ ลาว วิธีทำสีเสียด จะเอาลำต้นตัดเป็นท่อนต้มนาน ๆ กรองเอาน้ำมาเคียวต่อจนข้นเหมือนน้ำเชื่อม ทิ้งไว้ค้างคืน หรือนำมาหยอดบนกระทงรุ่งเช้าก็จะได้สีเสียด สีออกดำ รสฝาด ส่วนใหญ่ที่ขายจะมีลักษณะเป็นก้อนกลมขนาดฝ่ามือกำได้ การใช้สีเสียดเป็นยาแก้ท้องเสีย โดยเอาสีเสียดก้อนใหญ่มาบดผง ใช้ขนาด 0.3-1 กรัม หรือ 1/3-1/2 ช้อนชา ต้มจนเดือดดื่มน้ำต้มแบบชา ในเมียนม่าใช้แก่นไม้นำมาตีฟอง เอาฟองนั้นมาใช้ ขนาด 16 มิลลิลิตร ในยาอายุรเวทห้ามใช้ร่วมกับยารักษาความดันเลือด รวมทั้งยากลุ่มแอนตี้คลอลิเนอจิก และ กลุ่มโอปอยด์ หากใช้ร่วมกันจะมีแนวโน้มทำให้ท้องผูกรุนแรง มีข้อควรระวังการใช้ยาที่มีแทนนินสูง อาจทำให้เกิดมะเร็งในช่องปากทางเดินอาหาร หากใช้ร่วมกับยาสมุนไพรที่มีแทนนินสูงเช่นเดียวกัน สีเสียดอาจทำให้เกิดการแพ้ได้ มีอาการคันบวมผิว ปวดหน้าอก และหายใจลำบาก (2)
คณะเภสัชศาสตร์ ส่งบทความสำหรับหมาก มีสารสำคัญหลายชนิด แต่สารที่คาดว่า จะออกฤทธิ์เป็นหลักได้แก่ สารอาร์โคลีนมีฤทธิ์หลายทาง ได้แก่ทางระบบประสาท ระบบหัวใจและหลอดเลือด ระบบการย่อย และต่อมไร้ท่อ อาร์โคลีนสามารถกระตุ้นระบบจิตประสาท ได้แก่การทำให้เกิด ความรู้สึกสบายและผาสุก ผลการศึกษาทาง คลินิกนักวิจัยแนะนำว่าการวิจัยหมาก อาจนำไปสู่การคิดค้นยารักษา ผู้ป่วยโรคจิตบางชนิด อย่างไรก็ดีมีรายงานจำนวนมากแสดงความเป็นพิษของหมาก ที่กล่าวเหมือนกันคือ เยื่อบุช่องปากหนาตัว Fibrosis(OSF) เซลด้านบนที่ในช่องปากเป็นมะเร็ง และ เป็นพิษต่อยีน ดังนั้นการนำหมากมาใช้เป็นยาอาจจะต้องสกัดความเป็นพิษออกจากหมากก่อนจะพัฒนาเป็นยาที่มีประโยชน์ต่อไป (3)
 
เอกสารอ้างอิง
1. http://www.fao.org/docrep/V8879E/v8879e05.htm [Internet]
(Cited 21 January 2018).
2. LiveStrong.com. Black Catechu side effect. [Internet] (Cited 21
January 2018). Available from
http://www.livestrong.com/article/182340-black- catechu-side-
effects/.
3.http://www.tandfonline.com/doi/full/10.3109/13880209.2016.
1160251[Internet] (Cited 21 January 2018).
 
ปรึกษาเรื่องสมุนไพร/ภูมิปัญญาเพื่อสุขภาพได้ที่
คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
e-mail:pharpost@gmail.com
www.pharmacy.cmu.ac.th
 
บทความโดย           รศ.ดร.ภญ. พาณี ศิริสะอาด

ภาพประกอบโดย   สุภฎารัตน์ สุธีพรวิโรจน์

สกู๊ปพิเศษ
ข่าวเขียวมะกอก
ผักในตำรายา..ชื่อว่าผัก ในทางล้านนามีคำเอ่ยถึง ?ผักไม้ ไส้เครือ? น่าจะหมายถึงสารพัน สรรพะผัก ทำให้นึกถึงผักในท้องตลาด
ข่าวเขียวมะกอก
สีเสียด และ หมาก..ปัจจุบัน อาจไม่ค่อยพบเห็นผู้คนกินหมาก แต่สมัยก่อน เมื่อผู้เขียนยังจำความได้ ยังพบเห็น คนวัยกลางคน และสูงอายุ..
ข่าวเขียวมะกอก
คูนเป็นพืชสมุนไพรยืนต้นขนาดกลาง สูงได้ถึง 5-15 เมตร การปลูกคูน มีอยู่ทั่วประเทศ เมื่อเวลาออกดอก
ข่าวเขียวมะกอก
หลับมึน(ชุมเห็ดไทย)พืชในสาธารณสุขมูลฐาน..ชุมเห็ดไทย Senna tora (L.) Roxb. เป็นพืชร่วมสมัย รู้จักกันดี
ข่าวเขียวมะกอก
เทียนตาตั๊กแตน..เครื่องเทศมีบทบาทสำคัญไม่น้อย นอกจากใช้ในอาหาร ยังใช้เป็นยาหลัก เช่น กลุ่มเครื่องเทศที่ใช้เป็นยา
ทั้งหมด
บทความ / เรื่องน่ารู้
ข่าวเขียวมะกอก
KM กับสื่อดิจิทัล ผลงานเพื่อการเรียนการสอน..การนำแนวคิดการสื่อสารดิจิทัล มาเป็นกระบวนการพัฒนางานที่มีมิติหลากหลาย เป็นทิศทางที่มองมุ่งถึงประโยชน์..
ข่าวเขียวมะกอก
กิจกรรมเตรียมความพร้อมนักศึกษาชั้นปีที่ 1 ปีการศึกษา 2560 สู่รั้วเขียวมะกอก วันที่ 1 และ 3 สิงหาคม 2560 ณ ห้องสสี และห้องคอมพิวเตอร์ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่"
ข่าวเขียวมะกอก
การเผยแพร่ความรู้สารเคมีอันตราย ในผลิตภัณฑ์ครัวเรือน..ผลิตภัณฑ์ใช้ในบ้านที่มีส่วนประกอบของสารเคมีอันตราย นับเป็นกลุ่มที่ต้องระวังความปลอดภัย ตั้งแต่การเลือกซื้อ วิธีการใช้ การเก็บรักษา และข้อควรระวัง
ข่าวเขียวมะกอก
โคกกระออม..ฤดูกาลนี้ ใบไม้เริ่มเปลี่ยนเป็นสีเหลือง ร่วงโรย เริ่มย่างเข้าสู่ฤดูร้อน มีต้นไม้ใบหญ้าบางชนิดเริ่มเจริญงดงาม ให้คุณประโยชน์แก่เรา
ข่าวเขียวมะกอก
"ยาแก้ห้าต้น" ในบรรดา ยาล้านนา ผู้รู้ได้กล่าวไว้ว่า ยาแม่หรือยาหลักที่ควรมีไว้ ได้แก่ ยาแก้ห้าต้น ยาศรีมูลน้อย ยาศรีมูลหลวง ยาตรัสสมูล ..
ทั้งหมด
ผู้สนใจเข้าศึกษา

PHARMACY@CMU

คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

Copyright © 2015 Faculty of Pharmacy Chiang Mai University, All rights reserved.
by Information Technology Service Center

Faculty of Pharmacy Chiang Mai University
239, Suthep Road, Muang District, Chiang Mai
Thailand, 50200

ติดต่อสอบถาม โทรศัพท์  053-944342-3  โทรสาร  053-944390