เปิดโลกเขียวมะกอก
   

ลับมึนน้อย ชุมเห็ดไทย

ชุมเห็ดไทย Cassia tora Linn. เป็นพืชร่วมสมัย รู้จักกันดีพบได้ในภูมิภาคเอเชียได้แก่ ไทย เวียตนาม ญี่ปุ่น ฟิลิปปินส์ กัมพูชา จีนตอนใต้ อินเดีย อินโดนีเซีย และลาว เป็นพืชอายุเพียงปีเดียว ในไทยพบขึ้นริมทาง เป็นไม้พุ่มขนาดเล็ก แตกแขนงมาก มีใบประกอบ ใบย่อยสาม ใบ ขนาดเล็กรูปกลมมน ดอกสีเหลือง ขนาดเล็ก ดอกเดี่ยวหรือเป็นกลุ่มประมาณสามดอก บริเวณปลายใบ ผล มีลักษณะพิเศษ เป็นฝักเล็กแบนยาว ภายในมีเมล็ดทรงกระบอกเรียงติดต่อกัน คล้ายเมล็ดข้าว มีสีน้ำตาล กลิ่นเฉพาะตัว ชื่อท้องถิ่น อาจพบเรียกว่าชุมเห็ดเล็ก ลับมึนน้อย พรมดาน สารเคมีในเมล็ด เป็นสารกลุ่มอีโมดิน คริสโสฟานอล คริสโสฟานอล แอนโทรน อะโล-อีโมดิน เรอิน และอื่น ๆ ใบมี สารฟวาโวนอยด์ กลุ่มแคมเฟอรอล และอื่นๆ ส่วนรากมีสารกลุ่มแอนทราควิโนน

ส่วนที่ใช้ประโยชน์ทางยาในทางการแพทย์แผนไทย คือเมล็ดแก่ เก็บเมล็ดในฤดูใบไม้ร่วง หรือช่วงที่ฝักแก่ นำมาตากแดดให้แห้ง ยาไทยใช้เมล็ด รักษาอาการท้องผูก ใช้เมล็ดแห้งคั่ว ๒ ช้อนคาว ถึง ๒ ช้อนครึ่ง จำนวน ๑๐-๑๓ กรัม ต้มหรือชงน้ำร้อนดื่ม อาจมีอาการข้างเคียงคือง่วงนอน นอกจากนี้ใช้รักษาอาการขัดเบา ช่วยขับปัสสาวะ ใช้เมล็ดคั่วแห้ง วันละ ๑-๓ ช้อนคาว (๕-๑๕ กรัม) ต้มใส่น้ำ ๑ ลิตร ต้มให้เหลือ ๖๐๐ มิลลิลิตร แบ่งดื่มวันละ ๓ ครั้ง หลังอาหาร

ทางจีน จะกล่าวถึงเมล็ดชุมเห็ดไทย ว่ามีสรรพคุณ หวาน และขม ตามธรรมชาติเป็นยาเย็นเล็กน้อย มีคุณต่อ ตับ และลำไส้ใหญ่ มีหน้าที่ในการขจัดความร้อนจากอวัยวะตับ เพื่อปรับการมองเห็นของตา การนำไปใช้ประโยชน์ ใช้กรณีอวัยวะตับร้อน หรือ อาการลมร้อน ที่มีอาการตาบวมบวมแดง และปวด มักใช้ร่วมกับ Spica prunellae และ Fructus gardeniae เพื่อบำรุงตับและแก้อาการทางตา นอกจากใช้กรณีการทำงานของตับมากเกินไป หรือหยางมากเกินไป ทำให้มีอาการปวดหัว มึนหัว ใช้ร่วมกับยาอื่น ในกรณีท้องผูกจาก ลำไส้แห้ง นิยมใช้ร่วมกับ Semen cannabis และ Semen trichosanthis และ ยาอื่น ใบยังใช้รักษาเชื้อรา ในประเทศฟิลิปปินส์ นำชุมเห็ดไทยทั้งต้นมาต้ม ใช้ขับพยาธิ์ และเป็นยาระบาย ในประเทศอินเดีย ใช้เมล็ดและใบ เป็นยาฆ่าหิด เหา และเชื้อรา รากสด ๆ บดผสมกับน้ำมะนาว ใช้รักษา งูสวัด และเรื้อนกวาง ตำรายาพื้นเมือง ชุมเห็ดไทยหรือหลับมึนน้อย มักใช้คู่กับหญ้าขัด กรณี เป็นไข้ ปวดศีรษะและสันนิบาต โดยใช้เมล็ด หรือราก

จะเห็นว่า ชุมเห็ดไทย มีสรรพคุณที่น่าสนใจ สำหรับการศึกษาวิจัยต่อไป ในการนำมาใช้เป็นยา ควรศึกษาอาการของผู้ใช้ให้ชัดเจนก่อน หรือปรึกษาแพทย์แผนไทย ทั้งพบว่าชุมเห็ดไทยหรือหลับมึนน้อย มีกระจายมากมายในหมู่บ้าน แต่อาจสูญพันธุ์ไป หากเราไม่ได้นำมาศึกษาและใช้ประโยชน์ อีกทั้งมีการไถที่ ถมทาง ทำให้พืชดั้งเดิมหลายชนิดรวมทั้งชุมเห็ดไทย เริ่มหมดไปจากหมู่บ้าน จึงควรพิจารณาปลูกรักษาและใช้ประโยชน์ต่อไป

 


 

  : บทความ : รศ.ดร.ภญ.พาณี ศิริสะอาด
  : ภาพประกอบโดย : สุภฎารัตน์ สุธีพรวิโรจน์
---------------------------------------------------------------------------------
เปิดโลกเขียวมะกอก

Share |
 

เปิดโลกเขียวมะกอก